Pruttelen

Pruttelen

“We lagen onder Diepenveen en waren al een paar keer verplaatst, toen we het bericht kregen dat er Engelsen bij Arnhem waren geland. We moesten zo snel mogelijk richting de brug.”

Als we Johan in Hannover spreken heeft hij een Duits paspoort en hij zegt een geboren Duitser te zijn, maar helemaal zeker ben ik daar niet van. Zijn Nederlands is erg goed en slechts heel in verte hoor je een Duits accent. Naar eigen zeggen dankt hij dat aan de jaren dat hij na de oorlog in Nederland woonde.

Hij vertelt dat hij semi-gedwongen in het Duitse leger zat, zoals ‘iedere jongen overkwam’ (zie noot). Hij doorliep een training, maar die werd ingekort vanwege de enorme Duitse verliezen aan het oostfront, waar bij Minsk in één klap een kwart van het volledige Duitse leger werd uitgeschakeld. Zo ging hij voor het eerst in zijn leven naar het buitenland en maakte hij kennis met de nietsontziende strijd tegen de Russen. Via/via werd hij uiteindelijk overgeplaatst naar het veiligere westfront.

Daar moesten gaten in diverse divisies worden opgevuld en dat bracht hem als 19-jarige tussen Deventer en Arnhem waar hij ondersteunend werd aan de 10e SS divisie die daar opnieuw werd opgebouwd. Hij was chauffeur op een lichte vrachtwagen en reed ‘s nachts troepen en voorraden naar het front in Arnhem.

Nadat de Engelsen zich bij de brug hadden overgegeven, verschoof de strijd naar Oosterbeek. Johan bracht voorraden naar de frontlinies en nam gewonden mee terug: “Ik merkte dat de frustratie bij ons begon te groeien. Zoveel Engelsen konden er niet zijn en zware wapens hadden ze niet, maar zelfs met onze zwaarste tanks konden we ze niet verslaan. Onze verliezen waren enorm.”

Johan vertelde dat er veel Nederlandse soldaten in het gebied waren. Er was een eenheid van de Nederlandse SS, maar ook diverse regionale legeronderdelen met veel Nederlanders. Ook bij de luchtafweer en ondersteuning dienden veel Nederlandse vrijwilligers, net als op het spoor.

Johan had eerder samen met Nederlanders aan het oostfront gevochten: “Over het algemeen keken we neer op die niet-Duitse vrijwilligers, maar daarvan was bij de Nederlanders geen sprake. Die hadden zich samen met de Belgen en de soldaten uit de Baltische Staten aan het oostfront bewezen. Samen streden we voor een betere wereld.”

Veel voorraden van de Engelsen vielen in Duitse handen: “Ik proefde voor het eerst in jaren weer chocolade en echte koffie en thee. Heerlijke koekjes. En vlees uit blik. Alles smaakte fantastisch, want dit hadden al jaren niet meer geproefd. We verzamelden allemaal lekkere dingen in de auto voor thuis of om onderweg aan de kinderen te geven. Even geloofden we weer in de totale overwinning waar vanuit Berlijn zo op gehamerd werd. Hij zou komen en deze chocolade was slechts het begin.”

Na acht dagen strijd, besloten de Engelsen zich terug te trekken over de Rijn met wat er nog over was van hun divisie. Uiteindelijk wisten zo’n 2200 soldaten de eigen linies weer te bereiken. 7000 werden er gevangen genomen en 2000 vonden de dood in deze ambitieuze poging dat stukje Nederland te bevrijden van nazi-juk. “Plots was het stil. Hier en daar viel nog een enkel schot, maar voor de rest was er niets. Ik hoorde de wind in de bomen en mijn auto pruttelen. We dronken koffie en fantaseerden tegen beter weten in over het einde van de oorlog. Dat moment is één van de beste herinneringen die ik aan die tijd heb.”

Toen de Engelsen weg waren, werd de regio opgeruimd. We verzamelden voorraden en telden munitie. Er was een eindeloze stroom gewonden die ergens naartoe moest. De situatie in Oosterbeek was verschrikkelijk en ik was blij toen ik naar Keulen werd overgeplaatst.”

Johan gaf zich aan het eind van de oorlog over aan de Amerikanen en ging na zijn gevangenschap aan het werk in een fabriek in het Rijnland, daarna in Gelderland, om uiteindelijk terug te keren naar Hannover waar hij in 2015 overleed.

 
*) Veel jongeren werden tegen hun zin in het leger opgenomen of gedwongen te vechten, maar de meesten deden het toch echt vrijwillig of vanwege de traditie. Ik heb er wel wat onderzoek naar gedaan, maar nog niet kunnen afronden. Hoe dan ook: je komt als ‘gedwongen soldaat’ niet op een vrachtwagen te rijden, nadat je via/via bent overgeplaatst van de totale hel in het oosten, naar de relatieve rust in het westen. Ik acht de kans groot dat Johan vrijwillig het leger in ging om te deugen en tot aan zijn dood warme gevoelens koesterde bij die tijd.