Nederlands-Indië en onderwijs

Op 15 augustus herdenken we in Nederland het einde van de tweede wereldoorlog en de vier miljoen slachtoffers die vielen in Nederlands-Indië. Bij de 15 Augustus herdenking in Zwolle wordt daarnaast ook stilgestaan bij het geweld van na de oorlog: de Indonesische opstand (uiterst gewelddadige Bersiap), de koloniale oorlog en de kwestie Nieuw-Guinea. Het zijn stuk voor stuk complexe onderwerpen, waar we in ons thuisonderwijs al jaren veel aandacht aan schenken. 1 op de 5 Nederlanders heeft immers een directe relatie met Nederlands-Indië en zonder je dat realiseert heb je er dagelijks mee te maken.

Maar als je nog weinig over Nederlands-Indië weet, waar moet je dan beginnen? Onderstaand een opsomming van bronnen die wij gebruiken.

Een goed vertrekpunt voor ‘wat’ achtergrond over Nederlands-Indië en Indonesië is deze aflevering van Het Klokhuis.

Wij doen ook veel met boeken en tijdschriften. Veel kun je lenen bij de bibliotheek, of anders gebruikt kopen. Je kunt ook een schrijver opzoeken en bij een presentatie een gesigneerde uitgave kopen. Daarnaast vinden wij altijd handige haakjes in de keuken (koken, ingrediënten, geuren, smaken) en activiteiten (muziek, activiteiten helpen organiseren, etc). Onder de film een bloemlezing.

Tijdschriften over de Indische cultuur

Moesson. Een mooie mix van alles: cultuur, geschiedenis en actualiteit. Gepresenteerd als een schoolkrant met vaak prachtige foto’s. Lekker toegankelijk.

Boeken over Nederlands-Indië

  • De Scheepsjongens van Bontekoe, door Johan Fabricius. Een avonturenboek over een reis naar Nederland-Indië in de Gouden Eeuw (dus voordat het een kolonie was) en over vriendschap. Voorlezen vanaf een jaar of 7, zelf lezen vanaf 12 jaar. Ook verfilmd.
  • Anna’s Grote Reis, door Inez van Loon. Het is een realistisch en meeslepend verhaal over het leven in de 19e eeuw in Amsterdam en koloniaal Oost-Indië. Voorlezen vanaf een jaar of 7, zelf lezen vanaf 10 jaar.
  • Alleen Beer mocht mee, door Vivian den Hollander. Het waargebeurde verhaal van een Nederlands gezin in Indië als de oorlog uitbreekt en het leven in een kamp. Voorlezen vanaf een jaar of 7, zelf lezen vanaf 11-12 jaar.
  • Weg uit Indië door Hans Vervoort. Als je één boek zoekt met het verhaal over de tweede wereldoorlog en daarna, en iets wilt begrijpen van de emoties van mensen met een Indische, Molukse of Papoea achtergrond, dan is het ‘Weg uit Indië’. Vervoort vertelt over het leven in een kamp, de Bersiap (opstand), de vlucht naar Nederland, de kille ontvangst en het moeizame leven hier. Spannend, aangrijpend, maar heel toegankelijk. Voorlezen: vanaf een jaar of 7-8, zelf lezen vanaf 12 jaar.
  • De Gans eet het brood van de eenden op, door Anne-Ruth Wertheim. Het waargebeurde verhaal over haar kindertijd in een Jappenkamp op Java. Rechttoe rechtaan verteld aan de hand van Gansbord dat haar moeder in het kamp voor de kinderen maakte. Je kunt het als boek bestellen, maar ook online als PDF gratis lezen (in veel talen). Er is ook een video van waarin Anne-Ruth het boek aan de hand van de tekeningen voorleest.

Musea

Er zijn veel musea waar je het nodige over Nederlands-Indië kunt leren. Een klein en onvolledig overzicht:

  • Museum Sophiahof in Den Haag, van Indië tot nu.
  • Bronbeek, Arnhem. Museum en kenniscentrum van het koloniaal-militair verleden van het Koninkrijk der Nederlanden. Er zijn diverse exposities, dus check de website. De vaste collectie is tot en met de zomer van 2023 niet te bezoeken in verband met een verbouwing.
  • Het Verzetsmuseum in Amsterdam heeft een grote afdeling over de Japanse inval, de bezetting en de gevolgen daarvan (internering, kampen). Ook wordt er ingegaan op de periode na de oorlog. Let op: gesloten tot december 2022 ivm. verbouwing.
  • Het Indisch museum in Breda, een kleine museum met een privé collectie in een hoekwoning. Toegang gratis, check de website voor openingstijden.
  • Museum van Volkenkunde in Leiden herbergt de collectie van het voormalig museum Nusantara uit Delft.
  • Ook in het Tropenmuseum in Amsterdam vind je een grote collectie over Nederlands-Indië.
  • Het Westfries Museum in Hoorn heeft een prachtige collectie uit de gouden eeuw. Mooie exposities en een imposante virtual reality film maken dit museum een must.
  • In het Openluchtmuseum in Arnhem kun je een barak bekijken waarin Nederland (oa) de Molukkers onderbracht toen deze landgenoten vanuit Zuid-Oost Azië naar Nederland moesten vluchten.
  • Batavialand, museum rond een nagebouwde werf met VOC-replica De Batavia en alles over leven met water.
  • Scheepvaartmuseum Amsterdam, met een replica van VOC-schip De Amsterdam.

Ook interessant is een bezoek aan twee zeilende replica’s van VOC schepen:

  • De Halve Maen in Volendam, een replica van het jacht waarmee de VOC het huidige New York ontdekte.
  • De Witte Swaen in Harlingen, een replica van het jacht waarmee Willem Barentz probeerde tussen de Noordpool en het huidige Rusland te zeilen, een tocht die eindigde op Nova Zembla.

En hou verder de media in de gaten, want er zijn vaak prachtige regionale tentoonstellingen zoals deze bij Coda in Apeldoorn tot 22 augustus 2022 en Ogen die Spreken in het najaar van 2022 in Kampen.

15 augustus herdenkingen 

Bezoek een 15 augustus herdenking bij u in de buurt of bekijk de grote landelijke herdenking uit Den Haag bij NOS. Nog beter is het om lokaal of regionaal een herdenking te bezoeken of te helpen organiseren. U zit dan tussen uw streekgenoten en leert over de rol van Nederlands-Indië in uw directe woonomgeving. Hier vindt u een handig overzicht van regionale 15 augustus herdenkingen.

Bordspellen

We gebruiken vanzelfsprekend ook veel bordspellen.

The Dutch East Indies: een fraai vormgegeven spel dat inzicht geeft in de rol van specerijen in onze rijkdom. Je leert basis rekenen en plannen. Het is eenvoudig te spelen en je komt niet om in geografische locaties.

Batavia (Queens Games) is een veel complexer en daardoor interessanter dan ‘The Dutch East Indies”. Je handelt op locaties op de eilanden, dus je leert geografisch het nodige. Verder bouw je handelsposten op handige locaties en daarmee speel je onbewust een stukje geschiedenis na. En er is concurrentie van de Zweden, Denen, Fransen en Engelsen.

Batavia (Toys & Games) is een simpel zeil/racespel dat er prachtig uitziet. Het geeft een beetje inzicht in wat er nodig is voor het bouwen van een schip en de complexiteit van een zeilreis rond de wereld in een tijd zonder weersvoorspellingen, computers en telefoons.

In VOC! moet je een handelsmaatschappij oprichten. Het speelt dus vooral in Nederland, maar je richt het oog wel op overzeese gebieden in het oosten (en het westen). Niet favoriet hier in huis, maar best aardig als je het voor weinig op de kop kunt tikken.

Beelden van de 15 augustus herdenking in Zwolle uit 2020: