Joods festival in Zwolle

Van 4 tot en met 11 september organiseerde de Joodse Gemeenschap in Zwolle een jubileumfestival. Dat was ter ere van het Zwolse vestigingsrecht dat Joden 301 jaar geleden kregen. Het heugelijke feit werd in 2022 van 4 tot en met 11 september gevierd met een heus festival in en rond de Synagoge. Dat betekende veel muziek en zang. Het was een waanzinnig cultureel feest met voor elk wat wils. Je kon kiezen uit concerten, workshops, historische lezingen en wandelingen.

Onderstaand een bloemlezing van een deel van de activiteiten waar we zijn geweest of aan mee hebben gedaan. Dat geeft je hopelijk een beeld van de enorme diversiteit in het programma. Dan nog dit: we hebben ons vooraf niet in gelezen in wie/wat of hoe. We kozen voor de hele week en hebben als gezin – ondanks grote drukte thuis – zo strak mogelijk gepland om zoveel mogelijk mee te maken.

Laat ik vanwege de geweldige sfeer beginnen met Rineke de Wit. Dit was een avond van plezier, warmte en meezingen. Als een duizendpoot heerst mevrouw de Wit over het podium. Ze controleert haar gitarist en begeleidend koor, de Sisters Vocal Group, de techniek, en vergeet daarnaast niet te zingen en te spelen.

Ze praat de liederen op een geweldige manier aan elkaar en neemt haar vak heel serieus. Ze is niet de allesweter en doet ook niet alsof. Als ze twijfelt over de herkomst van een lied vraagt ze hulp uit de zaal. Het plezier straalt er vanaf en de spontaniteit is heel aanstekelijk.

Ze heeft een gouden stem, zo fijn, zo puur. En dat in een gebouw ontworpen om de stem te laten klinken. De combinatie met de Sisters Vocal Groep was wonderschoon en ontroerde me.

Als Duo Kwatch speelden David Simon en Menno van der Reis een avond Joods cabaret. Traditioneel cabaret als spiegel van het leven, met kleine gevoelige liederen afgewisseld door korte grappige anekdotes. Beetje Snip en Snap. Subtiele humor, veel zelfspot en vooral niemand in de hoek zetten. Met toch hier en daar een pittige boodschap. Ik heb ongegeneerd zitten lachen en draai hun CD grijs.

Kwatch bracht me terug naar vroeger. Naar de buurtfeesten die in Utrecht georganiseerd werden vanuit de radiopiraat waar mijn ouders bij betrokken waren. Op zulke avonden kwam een schare aan artiesten voorbij, met veel cabaret zoals een jonge Herman Berkien en duo’s zoals Kwatch. Dat was humor uit het hart of van de straat, niet ruw, maar gevoelig, en vaak met kleine fijne liedjes.

“75% van de Russen staat onverschillig tegenover de oorlog in Oekraïne.”, aldus de radio-presentator.
– “Eigenlijk is dat niet te bevatten, waarom grijpt de bevolking niet in? Hier zou zoiets nooit gebeuren.” aldus de opiniemaker van dienst.

Dat het wel te bevatten is en dat het ook hier gebeurt, bewijst de Tweede Wereldoorlog: er werden in Nederland 108.000 Joden afgevoerd. Relatief bezien het hoogste percentage van heel Europa. Nederlanders stonden erbij een keken ernaar.

Een Struikelstenenwandeling (Stolpersteinewandeling) van Hans Davidson gaf een gezicht aan diverse stenen die als gevolg van die onverschilligheid in Zwolle te vinden zijn.

Meneer Davidson wandelde naar het huis in de Bloemendalstraat waar zijn ouders ondergedoken zaten. Hij vertelde aangrijpende verhalen over die periode die zijn ouders wisten te overleven. Met heel veel warmte had hij het over de familie Fransen die niet wegkeek, maar waar zijn ouders konden onderduiken.

We maakten een rondje van een uur door de stad. Stonden stil op ca. 10-12 locaties. “De stenen hoeven niet te blinken, juist niet.” aldus Davidson. “Ze moeten opgaan in de straat. Op deze plekken hebben heel veel mensen gewoond, niet alleen Joden.”

Er werd een nieuwe website aangekondigd met daarop de geschiedenis van de Joodse gemeenschap in Zwolle. En die wordt op dit moment ondersteund door een expositie in het Zwolse Museum Anno.

Met een zangworkshop en een concert sloot The Kletzmer Society de week af. Het was een concert vol warme liederen, met Bert Vos op viool, Eva van de Poll op cello/slagwerk/zaag en Elianne van Ee op accordeon/zang. Dat was een prachtige dag die heel feestelijk eindigde met dansend publiek.

En ben ik er dan? Nee, dan heb ik nog heel veel overgeslagen, zoals een natuurhistorische wandeling over de Joodse begraafplaats. En een workshop Jiddische en Safardische Liederen en een prachtige voorstelling van de geweldige Lucette van den Berg. Er was een muziektheatervoorstelling over componist Dick Kattenburg en lezingen over de geschiedenis van Joods leven in Zwolle. En er waren bolussen en boterkoek, naturel maar ook met gember en maanzaad. Gemaakt van echte boter en niet van margarine (om Duo Kwatch nog maar even te citeren).

De week was geweldig mooi.