Holocaust

Holocaust

Thuisonderwijs betekent dat je ‘pittige’ onderwerpen juist niet uit de weg moet gaan. Je kunt er immers alle tijd voor maken om ze te behandelen en je kunt iedere aanvliegroute kiezen op elk moment dat het je kind uitkomt. Zo deden we dat tot dusver met de holocaust.

Bovenstaande foto is van een bezoek aan Dachau eind vorig jaar. Toen ik van dat bezoek foto’s op social media deelde, kreeg ik daar best nogal wat reacties op.

Mensen vonden het een pittig onderwerp voor een 9-jarige. Anderen waren vol bewondering.

Logische reacties, maar dat soort bezoeken doen we niet lichtzinnig of spontaan. Wij werken hier altijd langzaam naartoe en zorgen dat de mini heel veel handvaten heeft om wat ze ziet een plaats te geven. Als we het idee hebben dat ze toe is aan een volgende stap, dan nemen we die in overleg met zijn drieën.

En juist nu is enige voorbereiding over de oorlog en de holocaust hard nodig. Het is immers 75 jaar geleden dat we bevrijd werden, dus via alle kanalen word je overspoeld met informatie over wat toen gebeurde. Dat geldt ook voor de mini en dus vinden we het belangrijk dat ze daar een beetje een beeld van heeft, zodat de boodschap verder gaat dan die lastige kreet ‘holocaust’.

We hebben de mini van jongs af aan geconfronteerd met de uitwassen van de samenleving en de problemen die voortkomen uit ongelijkheid. Dat is een bewuste keuze, omdat veel ellende begint bij die ongelijkheid. Als we iets meer van elkaar zouden houden, dan zou de wereld zoveel mooier zijn.

Tegenwoordig wordt veel herdacht, maar dat gaat zelden over mensen. De holocaust wordt terug gebracht tot het label en een getal. Dat geldt ook voor de slavernij of de slag om “vul een willekeurige plaatsnaam in”. Het gaat nooit over individuen die het systeem bedachten of mogelijk maakten. Of leidinggevenden van bedrijven zoals IBM die de automatisering voor die kampen leverde uit oogpunt van winstmaximalisatie en daar zonder scrupules maandelijks een factuur voor stuurde (en nooit excuses voor maakte en deze zwarte periode zelfs wegliet uit hun prachtig mooi vormgegeven boek die 100 jaar IBM beschrijft).

Je kunt je verschuilen achter systemen of generieke labels, maar uiteindelijk begon ook die holocaust bij een mens en een idee en mensen die dat idee wilden uitvoeren. En mensen die dat wilden faciliteren en daar een rekening voor wilden sturen.

Aan het bezoek aan Dachau gingen talloze bezoeken aan oorlogskerkhoven, musea en kleinere kampen vooraf. Aangezien een kind graag dingen wil doen, gebruikten we daarvoor de traditie van het plaatsen van kaarsjes op kerstavond. Dat begon voor ons jaren terug op het kerkhof in Holten. De mini bestudeerde grafstenen, plaatste kaarsjes en stak ze aan. Hier hebben we een serie films rond het thema ‘herdenken’.

In de maanden voor ons bezoek aan Dachau lazen we diverse jeugdboeken over die begintijd van de oorlog. Juist over het moment waarop ‘de verkiezingskreet’ werd omgezet in ‘daden’: plots waren Joden niet meer welkom bij sportclubs en mochten ze winkels en theaters niet meer in.

En dat was nog maar het begin van de ellende.

Maar wel een begin dat door de samenleving geaccepteerd werd. En dat moet te denken geven, want ‘nooit weer’ begint bij de realisatie dat totaal krankzinnige denkbeelden door de man op straat, in de winkel, in het theater en de rechtbank (ja, ook in Nederland) klakkeloos uitgevoerd werden alsof het de normaalste zaak van de wereld was …

We lazen ook veel boeken over de Jappenkampen in Indië en de slavernij daar en in het westen. Om dergelijke onderwerpen dragelijk te houden, combineren we dat altijd met lichtere zaken die op zichzelf ook een goed educatief karakter hebben: we koken dan gerechten uit de streek of uit de betreffende religie en zingen passende liederen.

We haalden de actualiteit erbij toen Bloomberg zich kandidaat stelde om president van Amerika te worden en daarop zijn grote toonaangevende nieuwsorganisaties verbood actief over hem te rapporteren. We luisterden naar analyses op Radio 1 en BNR en vergeleken hun conclusies met elkaar.

We bespraken ook de consequenties van een kandidaat met een groot mediabedrijf dat voor heel veel organisaties – ook in Nederland – het nieuws bepaalt en die zijn organisatie regels oplegt over hoe ze om moeten gaan met nieuws over ‘hun baas’. Zou het voor kunnen komen dat hij een stap verder gaat en besluit in de verslaglegging vooral de nadruk te leggen op negatieve aspecten van je tegenstander? En wat zou daar dan het gevolg van kunnen zijn? Ook mbt. dit onderwerp vergeleken we hoe bv Radio 1 en BNR, maar ook hoe ZDF en CNN hierover rapporteerden. De volgende dag kochten we twee uiteenlopende Duitse kranten en vergeleken we commentaren en analyses, zodat ze ook daar leerde dat je overal op diverse manieren tegenaan kunt kijken.

Maar hoe goed je het ook voorbereidt en ook al is het een kleintje: een vernietigingskamp blijft een vernietigingskamp. En dat is een extreem geladen bezoek.

De mini las met veel interesse de teksten die her en der in Dachau in vijf talen te vinden zijn. Zij las mij de Russische tekst voor en vertelde me wat er stond en daarna las ik haar de Duitse versie voor.

De torens en de dubbele hekken maakten veel indruk. Net als de stroom op de hekken en de greppels die zo diep zijn dat je er niet uit kunt springen. Ze probeerde het een aantal keren, maar moest stevig klauteren om er weer uit te komen.

De gaskamer en het crematorium waren vanzelfsprekend het lastigste onderdeel. Ze wist dat de nazi’s dat soort middelen gebruikten en dat er één in Dachau was. Toen we tussen de barakken doorliepen bespraken we de wandelroute: wel of niet langs die gaskamer?

Ze moest er even over nadenken, maar wilde er uiteindelijk wel naartoe. Ik liet haar uitleggen waarom ze het wilde zien. Ze gaf aan niet te geloven dat mensen zoiets konden bedenken voor andere mensen en wilde het daarom graag met eigen ogen zien.

Dat was een heftig moment.

In de gaskamer stond ze een minuut of 10 om zich heen te kijken. Ze constateerde dat hij niet heel hoog was en dat de deuren op een bepaalde manier bijna luchtdicht sloten. Samen onderzochten we de plekken waar het gas de kamer binnenkwam. Ik legde uit hoe dat in zijn werk ging. Ze liet het op zich inwerken en constateerde toen dat er dus mensen waren die willens en wetens die blikken omkeerden en dus wisten dat ze mensen aan het vermoorden waren …

We liepen daarna langs de funderingen van barakken, waardoor ze een goed idee kreeg van de schaalgrootte. En verzamelden stenen voor een toekomstig project.

Daarna stapten we in de auto en reden we naar München om te schaatsen en de kerstmarkt te bezoeken. In de auto bespraken we haar gevoel. Na het schaatsen maakten we mee hoe de lichtjes van de grote kerstboom op het plein ontstoken werden. Op weg naar ons hotel troffen we twee Russische muzikanten die op accordeon liederen uit de oorlog speelden en waarop we tot groot vermaak van de muzikanten dansten.

Op 15 December ging in Zwolle het ijsbeeldenfestival van start en daar waren we bij (tot en met 1 maart en zeer de moeite waard). Via een serie prachtige ijs-sculpturen maak je een reis door de tijd en ook de holocaust komt daar prominent in voorbij. Het was voor ons een prima haakje om in een ijskoude maar minder beladen omgeving terug te haken op dat lastige onderwerp.

Vanzelfsprekend hadden we het ook over nu: vluchtelingen en migranten. We bezochten asielzoekerscentra en spraken met asielzoekers. Dat waren niet altijd even makkelijke gesprekken, omdat een deel van de mensen waar we mee spraken terug dreigt te moeten naar een land dat de EU als veilig ziet, maar dat in de praktijk wellicht anders uitpakt. Lastig verhaal natuurlijk. Of zoals de mini het verwoordt: “Wie bepaalt eigenlijk dat een land veilig is?”

En tot slot mochten we af en toe meewerken aan, maar zeker meekijken bij het tot stand komen van de theatershow van de vrouw des huizes. Haar familie moest in 1991 met achterlating van alles vluchten, dus ze maakte aan d’n lijve mee hoe het is om niet gewaardeerd en onbegrepen ergens terecht te komen.

En zover zijn we tot dusver gekomen met dit complexe onderwerp. Het is nog lang niet af en de komende jaren zullen we er nog regelmatig mee bezig zijn, want van een beetje begrip en liefde is nog nooit iemand slechter geworden.

BLOG – Dag van de onafhankelijkheid

BLOG – Dag van de onafhankelijkheid

Zoals we eerder dit jaar een Dag van de Duitse taal organiseerden, stonden we vandaag een hele dag stil bij de onafhankelijkheid van de staat Israël aangezien het land vandaag 70 jaar bestaat. 4 gezinnen met in totaal 10 kinderen organiseerden de afgelopen weken decentraal een dagonderdeel en dat brachten we vandaag bij elkaar: geschiedenis, keuken, cultuur, taal, aardrijkskunde, biologie, volkeren, geloof, muziek, spelletjes en lichaamsbeweging. Een volle dag, dus here we go.

Hierboven spelen de kinderen een traditioneel Israëlisch dobbelspelletje. Je hebt een pot met lekkere dingen: amandelen, rozijnen en krenten. De dobbelsteen heeft letters in het Hebreeuws en door die te rollen bepaal je het lot van je ‘pot’: wordt ie groter, veel groter, of iets kleiner?

Om het energieniveau overdag op peil te houden, waren er regionale snack: dadels, vijgen en olijven.

De snacks gebruikten we om uit te leggen wat er lokaal groeit en wat mensen op de been houdt. Daarvoor hadden we ook granaatappels en bladeren van druiven en vijgen.

Als je het hebt over Israël, dan heb je het ook over de religies in het land. Hier een deel van de attributen behorende bij de Joodse religie. Er was ook een keppeltje en een traditioneel gewaad voor mannen. En een Tora. Wow.

Voor de lunch aten we natuurlijk een passend gerecht. En dat maakten we met elkaar: Falafel. Een gefrituurd balletje gemaakt van gestampte kikkererwten, met koriander, knoflook, peterselie en wat peper. Vergat ik nog bijna komijn zeg. Dank voor de subtiele tip via WhatsApp. Die balletjes eet je in een pita-broodje met heel veel verse groente, zoals tomaat, komkommer, augurk, radijs.

En we zongen liedjes, in het Hebreeuws. Onze uitspraak zal niet briljant zijn geweest, maar dat mag de pret niet drukken.

Een volle dag dus met een gevarieerd onderwijsprogramma, mogelijk gemaakt door de inbreng van diverse ouders hun kennis, netwerk en talent. En tussendoor werd er ook nog buiten gespeeld en gefietst.

BLOG – 70 jaar Israël

BLOG – 70 jaar Israël

Op 14 mei bestaat Israël formeel 70 jaar. Reden voor het land om groots uit te pakken. Het hele jaar door wordt er teruggekeken en herdacht en niet voor niets startte de Giro dit jaar in Jerusalem. Israël heeft vanwege de familie-relatie en onze liefde voor geschiedenis een belangrijke plek in ons leven.

Hoewel we geen relatie hebben met één van de populaire religies, kan ik niet ontkennen dat het land grote indruk op me maakte. Ik had kippenvel toen ik bv vanuit mijn hotelmaker in Tiberias de vissers in hun kleine bootjes in de ochtendnevel zag uitvaren over het meer van Galilea (boven), of voor het eerst de Hoorns van Hattin bezocht, door de loopgraven liep van de oorlog die de Arabieren in 1973 begonnen op Yom Kippoer of toen ik samen met vrouw en 4-jarige dochter – die zelf liep – de berg Masada bij zonsopgang beklom.

Voordat de computer-navigatie zijn intrede deed, toerden we de wereld rond met een stratenboek. De jeugd van tegenwoordig kan zich daar maar moeilijk een voorstelling van maken, maar tijdens onze eerste reizen in Israël was bovenstaand boek onze gids. Ik kreeg het van een Auschwitz-overlevende die het land zelf ook met dit boek verkend had. De gids bracht ons naar alle uithoeken en volkeren en vertelt daar prachtig en neutraal over.

Israël is qua grootte vergelijkbaar met Nederland, maar heeft door het klimaat veel meer gezichten: bergen met sneeuw, woestijnen, vulkaankraters, relatief grote binnenlandse meren, moerassen, watervallen, heel veel historie en natuurlijk de mooiste stranden ter wereld. Je kunt er in de winter dus overdag skiën en snowboarden om de après-ski aan de middellandse zee opgeleukt te zien door wilde springende de dolfijnen.

Israël onderhoudt tientallen nationale parken waar natuur veelal wordt gecombineerd met geschiedenis. Die parken zijn voor iedereen toegankelijk. Soms gratis, maar meestal tegen een kleine vergoeding of donatie. Je kunt ook een kaart kopen waarmee je gratis toegang hebt tot alle parken en een zwik musea (en andere bijzondere plekken).

We komen er nu bijna 20 jaar vrij regelmatig, al verschilt de intensiteit. We hebben er een paar jaar zo’n beetje gewoond, maar zijn er ook wel een paar jaar op rij niet geweest. Maar in de tijd dat we daar waren deden we vaak een rondreis door het land op een thema: woestijnen, kruisvaarders, moderne strijd (na 1948), volkeren, religieus (veel smaken) Israël, etc. Bovenstaand boek kreeg ik bij vertrek op mijn lagere school en diende vooral visueel als inspiratiebron. 

Het boek onderscheidt zich in negatieve zin vanwege zijn denigrerende benadering van andere religies en is alleen daarom al een brandstapel waard, maar de tekeningen zijn mooi dus vandaar dat ik het nog heb. Bovenstaand het klooster van Sint Saba gelegen in de Negev-woestijn op loopafstand van de dode zee (die je in de achtergrond ziet). Het is er bloedheet en eenzamer wordt het niet. Dat past dan wel weer, want ‘monnik’ betekent ‘eenzame’.

Een paar jaar geleden liep ik vanaf Jerusalem nog naar het klooster van Sint Saba. Bij 35 graden in de ochtend was dat een pittige wandeling van een uurtje of 5 over bergen en langs talloze kuddes geiten. Na een sobere doch voedzame lunch volgde een prachtige rondleiding door het Klooster waarna ik op mijn gemak bij temperaturen van bijna 45 graden terug wandelde naar het altijd indrukwekkende Jerusalem.

Als je de foto van nu vergelijkt met de tekening van vroeger, dan zie je dat de Kloosterstad de afgelopen paar honderd jaar in omvang gehalveerd is. Kijk dan vooral naar de linkertoren die in de foto los staat, maar in de tekening deel uitmaakt van de stad. Neem wel in ogenschouw dat de foto ‘frontaal’ genomen is, terwijl de tekenaar verder naar rechts op de berg stond (om de dode zee mee te kunnen nemen).

Overigens is de Dode Zee nu niet meer zo vol en groot en het water staat meters minder hoog. Als je de foto op dezelfde plek als waar de tekenaar toen stond zou nemen, dan zie je de Dode Zee niet meer.

Met heel veel input van 3 andere gezinnen, zag onze ‘Israël-dag’ er uiteindelijk zo uit. 

BLOG – Raketten

BLOG – Raketten

Wakker worden met een Iraanse raketaanval op een land waar we vaak komen, omdat we er familie en veel vrienden hebben. Het is niet onverwacht, maar toch even schrikken. Brrrrrrr. Maar wel een mooie aanleiding om het vandaag qua onderwijs eens te hebben over appels, drinkwater, geiten en de essentie van leven.

De Golan wordt gedomineerd door appelbomen (en mijnenvelden). Hier plukt Sofia in 2012 appels op de grens met Syrië. De grensafscheiding met door de VN bemande wachttorens staat achter deze kleine boomgaard.

Water maakte de Golan vroeger belangrijk. Vroeger ja, want tegenwoordig maakt Israël zoveel drinkwater uit zeewater dat ze het zelfs exporteert. Maar vroeger ging het in de Golan om drinkwater: de bergstroompjes brengen vers drinkwater naar de rivier de Jordaan die uitstroomt in het meer van Galilea. Daarop leefde Israël en daarmee maakte ze het land vruchtbaar.

Drinkwater lag ook aan de basis van de oorlog van 1967. De Syriërs legden de river om, waardoor Israël geen drinkwater meer kreeg en ze het meer van Galilea langzaam leeg moesten drinken om te overleven. De PLO blies vervolgens met hulp van Jordanië en Syrië een waterpomp op waardoor de nood erg hoog werd, want zonder water doe je met 45 graden niets.

Op de foto legt een herder in het niemandsland tussen Syrië en Israël Sofia in het Hebreeuws het dagelijks leven uit. Ksenia vertaalde dat voor haar, aangezien Sofia die taal niet machtig is. Dat niemandsland  is niet zomaar toegankelijk en ligt vol met mijnen en ander niet-opgeruimd oorlogsmateriaal: Israël mag het niet opruimen, Syrië wil het niet opruimen en de VN gaat het niet opruimen. Die herders weten echter prima waar je wel en niet moet komen.

Israëlische geiten en Syrische koeien. De dieren maken zich niet druk over afkomst, stammen en kerken.

In de Golan is de oorlog nooit ver weg. De raketaanval van vandaag bevestigt dat, maar de bunkers die her en der opduiken bevestigen dat. Aan de Israëlische kant staan overal bordjes die de weg wijzen naar schuilkelders en veel daarvan hebben kogelgaten of schade door granaatscherven (zie ook bovenste foto). Pittige regio dus.

Maar daar leer je mee leven, want tot diep in de nacht zijn de markten in de dorpen en kleine steden open en relaxed.

En uiteindelijk zijn we allemaal mensen met dromen en wensen.

In Israël zijn 3 dingen heilig: water, de ploeg en het kind. Voor de gemiddelde Israëli is dat leven.

“Hi, ik ben je nichtje. Dansen?”

Cactusvijgen! Heerlijk. Wel even goed door het zand rollen voordat je ze openmaakt, want anders heb je overal stekels.

En de geschiedenis vind je daar letterlijk op iedere vierkante meter.

En ja, ook daar staan we stil bij mensen die er helaas niet meer zijn. Zoals deze oma Sofia van Ksenia.